Obrzęk plamki żółtej po operacji zaćmy – objawy, przyczyny i leczenie

Po operacji zaćmy wzrok zwykle stopniowo się poprawia. Zdarza się jednak, że po kilku tygodniach obraz ponownie staje się zamazany lub zniekształcony. Jedną z możliwych przyczyn jest obrzęk plamki żółtej, czyli nagromadzenie płynu w centralnej części siatkówki. Jak go rozpoznać i kiedy warto zgłosić się do okulisty?

Czym jest obrzęk plamki po operacji zaćmy?

Plamka żółta znajduje się w centralnej części siatkówki i odpowiada za ostre widzenie szczegółów. Dzięki niej możemy czytać, rozpoznawać twarze i wykonywać precyzyjne czynności.

Jeżeli w obrębie plamki zaczyna gromadzić się płyn, jej prawidłowa budowa zostaje zaburzona. W efekcie środek obrazu może stać się zamazany lub zniekształcony.

Po operacji zaćmy taki stan określa się jako torbielowaty obrzęk plamki, CME lub zespół Irvine’a-Gassa. Jest to znane powikłanie pooperacyjne i nie oznacza, że operacja została wykonana nieprawidłowo.

Kiedy pojawia się obrzęk i jakie daje objawy?

Objawy nie muszą wystąpić od razu po operacji. Najczęściej pojawiają się około 4.–6. tygodnia po zabiegu.

Typowa sytuacja wygląda tak: początkowo widzenie się poprawia, a po pewnym czasie pacjent zauważa ponowne zamglenie lub pogorszenie ostrości.

Najczęstsze objawy to:

• pogorszenie widzenia centralnego,

• trudność z czytaniem i rozpoznawaniem twarzy,

• słabsze widzenie drobnych szczegółów,

• mniejszy kontrast obrazu,

• falowanie lub krzywienie prostych linii.

Takie zniekształcenie obrazu nazywa się metamorfopsją. Litery mogą wydawać się nierówne, a krawędzie drzwi czy mebli lekko wygięte.

Sam obrzęk zazwyczaj nie powoduje silnego bólu oka, dlatego pogorszenia widzenia nie należy ignorować tylko dlatego, że oko nie boli.

W pierwszych dniach po operacji widzenie może być niestabilne lub lekko zamglone i nie musi to oznaczać obrzęku. Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim ponowne pogorszenie wzroku po wcześniejszej poprawie.

Kto jest bardziej narażony?

Obrzęk może pojawić się również po prawidłowo przebiegającej operacji u osoby bez innych chorób oka. U niektórych pacjentów ryzyko jest jednak większe.

Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo jego wystąpienia należą m.in.:

• cukrzyca i retinopatia cukrzycowa,

• wcześniejszy obrzęk plamki,

• błona nasiatkówkowa,

• zapalenie błony naczyniowej oka,

• przebyta niedrożność żyły siatkówki,

• niektóre wcześniejsze operacje siatkówki,

• powikłany przebieg operacji zaćmy.

U osób z cukrzycą płyn w obrębie plamki może mieć więcej niż jedną przyczynę. Obrzęk może występować już przed operacją, pojawić się jako powikłanie pooperacyjne albo oba problemy mogą współistnieć, dlatego szczególnie ważna jest dokładna ocena siatkówki.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że obrzęk na pewno się pojawi.

Jak diagnozuje się obrzęk plamki?

Podstawą jest badanie okulistyczne. Lekarz ocenia ostrość widzenia, stan oka po operacji oraz siatkówkę.

Jednym z najważniejszych badań jest OCT, czyli optyczna koherentna tomografia siatkówki. Pozwala zobaczyć przekrój plamki i sprawdzić:

• czy zgromadził się w niej płyn,

• czy siatkówka jest pogrubiona,

• jak duży jest obrzęk,

• czy zmiany zmniejszają się podczas leczenia.

OCT jest badaniem bezbolesnym i bezkontaktowym. Można je powtarzać podczas kolejnych kontroli, aby oceniać przebieg leczenia.

W wybranych przypadkach okulista może zlecić dodatkowe badania, np. angiografię fluoresceinową.

Jak leczy się obrzęk plamki po operacji zaćmy?

Leczenie zależy od nasilenia zmian, pogorszenia widzenia, chorób współistniejących oraz wyników badań.

W terapii mogą być stosowane krople przeciwzapalne, m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne lub steroidy. Jeśli obrzęk jest bardziej nasilony albo nie ustępuje, okulista może rozważyć inne metody, w tym leki steroidowe lub anty-VEGF podawane do oka.

Nie każdy pacjent potrzebuje takiego samego leczenia. Ważną częścią postępowania są regularne kontrole i ocena zmian w OCT.

Nie należy samodzielnie zwiększać dawki kropli, zmieniać preparatów ani odstawiać leczenia.

Czy obrzęk plamki można wyleczyć?

W wielu przypadkach rokowanie jest dobre. Obrzęk może stopniowo się zmniejszać, a wraz z nim poprawia się widzenie.

Tempo poprawy zależy m.in. od nasilenia zmian, stanu siatkówki, chorób współistniejących oraz reakcji na leczenie. Nie zawsze efekt pojawia się szybko, dlatego ważne są kontrolne badania okulistyczne.

Utrzymującego się pogorszenia widzenia nie warto bagatelizować, ponieważ przewlekły obrzęk może wymagać dłuższego leczenia.

Obrzęk plamki czy zaćma wtórna?

Pogorszenie widzenia po operacji zaćmy nie zawsze oznacza obrzęk plamki.

Zaćma wtórna polega na zmętnieniu tylnej torebki znajdującej się za sztuczną soczewką. Może powodować stopniowe zamglenie obrazu, słabszy kontrast i większe olśnienia. W razie potwierdzenia zaćmy wtórnej lekarz może zastosować laser Nd:YAG.

Przy obrzęku plamki problem znajduje się natomiast w siatkówce. Bardziej charakterystyczne mogą być pogorszenie widzenia centralnego i falowanie prostych linii.

Objawy mogą się częściowo nakładać, dlatego przed rozpoczęciem leczenia trzeba ustalić ich rzeczywistą przyczynę.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Sam obrzęk plamki zwykle nie powoduje silnego bólu. Po operacji mogą jednak wystąpić inne powikłania wymagające szybkiej pomocy.

Pilnej konsultacji okulistycznej wymagają:

• nagłe, wyraźne pogorszenie widzenia,

• silny lub narastający ból oka,

• nasilające się zaczerwienienie,

• ropna lub wyraźnie zwiększona wydzielina,

• bardzo silny światłowstręt,

• nagłe pojawienie się wielu nowych mętów,

• błyski światła,

• cień, „zasłona” lub „kurtyna” w polu widzenia.

Takich objawów nie należy przeczekiwać do kolejnej planowej wizyty.

Jak przygotować się do kontroli?

Przed wizytą warto zanotować przede wszystkim:

• kiedy wykonano operację,

• kiedy widzenie zaczęło się pogarszać,

• czy wcześniej po zabiegu było lepsze,

• czy obraz jest zamazany, czy także zniekształcony,

• jakie krople są obecnie stosowane.

Warto również poinformować lekarza o cukrzycy lub innych chorobach siatkówki. Na kontrolę można zabrać dokumentację z operacji i wcześniejsze wyniki OCT, jeśli były wykonywane.

Jak wygląda postępowanie w TesinMed?

Jeśli po operacji zaćmy widzenie nie poprawia się zgodnie z oczekiwaniami albo po początkowej poprawie ponownie się pogarsza, warto skontaktować się z TesinMed.

Lekarz ocenia stan oka i ustala możliwą przyczynę problemu. Jeśli istnieje podejrzenie obrzęku plamki, może być potrzebna dokładniejsza ocena siatkówki, w tym badanie OCT.

Dalsze postępowanie zależy od wyniku badania i przyczyny zmian. Pacjent otrzymuje informacje i zalecenia po polsku, a w razie potrzeby wskazania dotyczące dalszej diagnostyki lub leczenia.

W TesinMed nie trzeba mieć skierowania przed zgłoszeniem się na kwalifikację do operacji zaćmy. Potrzebne badania wykonywane są na miejscu, a na ich podstawie wystawiane jest skierowanie. Średni czas oczekiwania na zabieg wynosi około tygodnia.