Zaćma po witrektomii – dlaczego może się pojawić i jak ją leczyć?

Po witrektomii wzrok może przez pewien czas się poprawiać, a później ponownie zacząć się pogarszać. Obraz staje się mniej wyraźny, pojawia się zamglenie, a czytanie czy prowadzenie samochodu może sprawiać coraz większą trudność. Jedną z możliwych przyczyn takich zmian jest zaćma.

Dlaczego może rozwinąć się po witrektomii, jak ją rozpoznać i czy jej operacja różni się od standardowego zabiegu?

Dlaczego po witrektomii może pojawić się zaćma?

Witrektomia to operacja wykonywana przede wszystkim w leczeniu chorób siatkówki i ciała szklistego. Podczas zabiegu chirurg usuwa część lub całość ciała szklistego, czyli przezroczystej substancji wypełniającej wnętrze oka.

Jeśli podczas witrektomii pozostaje naturalna soczewka, po pewnym czasie może zacząć szybciej mętnieć.

Zaćma jest jednym z częstszych następstw witrektomii, szczególnie u osób starszych.

Dokładny mechanizm nie jest w pełni poznany. Znaczenie mogą mieć m.in.:

• zmiany zachodzące w oku po usunięciu ciała szklistego,

• większa ekspozycja soczewki na tlen,

• zastosowanie gazu lub oleju silikonowego,

• wiek pacjenta,

• stan soczewki przed witrektomią.

Pojawienie się zaćmy nie oznacza, że wcześniejsza operacja się nie udała. Witrektomia i operacja zaćmy dotyczą innych struktur oka i są wykonywane z innych powodów.

Kiedy może rozwinąć się zaćma po witrektomii?

Nie ma jednego terminu odpowiedniego dla wszystkich pacjentów.

U jednej osoby zmętnienie soczewki może wyraźnie postępować już w ciągu kilku miesięcy, a u innej znacznie wolniej.

Tempo zależy m.in. od:

• wieku,

• stanu soczewki przed operacją,

• przyczyny witrektomii,

• przebiegu wcześniejszego leczenia,

• zastosowania gazu lub oleju silikonowego.

Dlatego po witrektomii warto obserwować jakość widzenia także wtedy, gdy początkowo wyraźnie się poprawiło.

Jakie objawy może powodować zaćma?

Objawy są podobne jak przy zwykłej zaćmie związanej z wiekiem.

Najczęściej pojawiają się:

• widzenie jak przez mgłę,

• stopniowe pogorszenie ostrości obrazu,

• słabszy kontrast,

• mniej intensywne kolory,

• większa wrażliwość na światło,

• olśnienia i halo wokół lamp,

• trudniejsze widzenie po zmroku,

• coraz mniejsza poprawa po zmianie okularów.

Zaćma zwykle powoduje stopniowe i bezbolesne pogorszenie widzenia.

Jeżeli zmiana następuje nagle albo pojawiają się błyski, liczne męty czy cień w polu widzenia, trzeba brać pod uwagę również inne przyczyny.

Pogorszenie widzenia po witrektomii nie zawsze oznacza zaćmę

To szczególnie ważne, ponieważ witrektomia jest często wykonywana z powodu choroby siatkówki, która sama może wpływać na jakość widzenia.

Po zabiegu pogorszenie wzroku może wynikać m.in. z:

• rozwijającej się zaćmy,

• zmian w siatkówce związanych z chorobą podstawową,

• obrzęku plamki,

• nawrotu lub dalszego rozwoju zmian w obrębie siatkówki.

Dlatego nie wystarczy stwierdzić, że naturalna soczewka jest zmętniała. Trzeba również ustalić, w jakim stopniu za słabsze widzenie odpowiada zaćma, a w jakim stan siatkówki.

Ma to duże znaczenie przy określaniu możliwego efektu operacji.

Jak wygląda diagnostyka przed operacją?

U pacjenta po witrektomii szczególnie ważna jest ocena całego oka, a nie tylko soczewki.

Lekarz może sprawdzić m.in.:

• ostrość widzenia,

• stopień zmętnienia soczewki,

• stan rogówki,

• ciśnienie wewnątrzgałkowe,

• stan siatkówki,

• stan plamki.

W wybranych przypadkach wykonuje się OCT, które pozwala dokładnie ocenić centralną część siatkówki i wykryć np. obrzęk plamki.

Warto również poinformować lekarza:

• dlaczego wykonano witrektomię,

• czy podczas zabiegu zastosowano gaz lub olej silikonowy,

• czy olej nadal znajduje się w oku,

• czy wcześniej wystąpiło odwarstwienie siatkówki,

• jakie inne zabiegi okulistyczne były wykonywane.

Jeśli pacjent ma dokumentację wcześniejszego leczenia, dobrze zabrać ją na kwalifikację.

Kiedy operować zaćmę po witrektomii?

Nie ma jednej zasady mówiącej, że po witrektomii trzeba odczekać określoną liczbę miesięcy.

Decyzja zależy przede wszystkim od:

• stopnia zaawansowania zaćmy,

• stanu i stabilności siatkówki,

• przyczyny wcześniejszej witrektomii,

• wpływu pogorszonego wzroku na codzienne funkcjonowanie,

• innych zmian obecnych w oku.

Najważniejsze jest to, czy siatkówka jest w stanie pozwalającym bezpiecznie zaplanować operację i czy usunięcie zaćmy ma szansę realnie poprawić widzenie.

Czy operacja zaćmy po witrektomii wygląda inaczej?

Podstawowy cel pozostaje taki sam jak przy standardowej operacji: zmętniała naturalna soczewka zostaje usunięta, a w jej miejsce wszczepiana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa.

Najczęściej stosuje się fakoemulsyfikację.

Oko po witrektomii może jednak zachowywać się podczas operacji inaczej, ponieważ po usunięciu ciała szklistego zmieniają się warunki wewnątrz oka.

Zabieg może być bardziej wymagający m.in. ze względu na:

• większą ruchomość tylnej torebki soczewki,

• zmienioną dynamikę płynów wewnątrz oka,

• bardziej zaawansowane lub twardsze zmętnienie soczewki,

• ewentualne osłabienie struktur utrzymujących soczewkę.

Wcześniejsza witrektomia nie wyklucza jednak operacji zaćmy. Oznacza przede wszystkim, że chirurg powinien dokładnie znać historię oka i odpowiednio przygotować zabieg.

Jak dobiera się sztuczną soczewkę?

Dobór soczewki po witrektomii powinien uwzględniać nie tylko wadę wzroku, ale również stan siatkówki oraz przyczynę wcześniejszej operacji.

Lekarz bierze pod uwagę m.in.:

• stan plamki i pozostałej siatkówki,

• astygmatyzm,

• stabilność struktur utrzymujących soczewkę,

• wcześniejsze operacje,

• oczekiwania pacjenta.

Nie każda bardziej zaawansowana soczewka będzie najlepszym rozwiązaniem dla każdego oka.

Przy chorobach siatkówki lub plamki soczewki wieloogniskowe i inne rozwiązania premium wymagają szczególnie ostrożnej kwalifikacji.

Najlepsza soczewka to ta, która jest dopasowana do rzeczywistych możliwości danego oka, a nie po prostu najbardziej zaawansowana technologicznie.

Jakich efektów można oczekiwać po operacji?

Jeżeli główną przyczyną pogorszenia widzenia jest zaćma, jej usunięcie może przynieść wyraźną poprawę.

Pacjent może zauważyć:

• bardziej przejrzysty obraz,

• lepsze kolory,

• większy kontrast,

• łatwiejsze czytanie,

• poprawę komfortu wykonywania codziennych czynności.

Trzeba jednak pamiętać, że operacja zaćmy nie naprawia uszkodzeń siatkówki.

Jeśli witrektomia była wykonana z powodu odwarstwienia siatkówki, otworu w plamce, błony nasiatkówkowej czy zaawansowanych zmian cukrzycowych, wcześniejsze uszkodzenia mogą ograniczać końcową ostrość widzenia.

Dlatego lekarz przed zabiegiem ocenia, jakiej poprawy można realnie oczekiwać.

Czy ryzyko powikłań jest większe?

Operacja zaćmy w oku po witrektomii może wiązać się z większym ryzykiem niektórych powikłań niż standardowy zabieg.

Dotyczy to m.in.:

• problemów ze stabilnością torebki soczewki,

• obrzęku plamki,

• niektórych trudności podczas samej operacji,

• ponownego odwarstwienia siatkówki u części pacjentów.

Szczególnej uwagi wymagają osoby, których wcześniejsza witrektomia była wykonywana właśnie z powodu odwarstwienia siatkówki.

Większe ryzyko nie oznacza, że powikłanie na pewno wystąpi. Jest to natomiast ważny powód do dokładnej kwalifikacji i odpowiednich kontroli po zabiegu.

Co jeśli w oku nadal znajduje się olej silikonowy?

Obecność oleju silikonowego nie zawsze wyklucza operację zaćmy.

W zależności od stanu siatkówki lekarz może rozważyć:

• pozostawienie oleju podczas operacji zaćmy,

• wcześniejsze usunięcie oleju,

• połączenie usunięcia oleju z operacją zaćmy.

Nie ma jednego rozwiązania odpowiedniego dla wszystkich.

Kluczowe jest to, czy olej nadal jest potrzebny do stabilizacji siatkówki. Jego obecność ma również znaczenie przy planowaniu parametrów sztucznej soczewki.

Zaćma po witrektomii a zaćma wtórna

To dwa różne problemy.

Zaćma po witrektomii oznacza zmętnienie naturalnej soczewki, która nadal znajduje się w oku.

Zaćma wtórna może natomiast pojawić się już po operacji zaćmy i polega na zmętnieniu tylnej części torebki, w której znajduje się sztuczna soczewka.

W przypadku zaćmy wtórnej nie usuwa się ponownie soczewki. Jeśli lekarz potwierdzi rozpoznanie, można zastosować kapsulotomię laserem Nd:YAG.

Jak wygląda kwalifikacja w TesinMed?

W TesinMed nie trzeba mieć skierowania przed zgłoszeniem się na kwalifikację do operacji zaćmy.

Podczas kwalifikacji wykonywane są potrzebne badania pod kątem zaćmy. U osoby po witrektomii szczególne znaczenie ma również ocena siatkówki i zmian związanych z wcześniejszym leczeniem.

Lekarz ustala:

• czy za pogorszenie widzenia odpowiada przede wszystkim zaćma,

• w jakim stanie znajduje się oko po witrektomii,

• jakiego efektu można oczekiwać po usunięciu zaćmy,

• jaki sposób dalszego leczenia będzie odpowiedni.

Na podstawie wyników badań wystawiane jest skierowanie.

Średni czas oczekiwania na operację wynosi około tygodnia.