Zespół pseudoeksfoliacji (PEX) i zaćma – czy operacja wygląda inaczej?

Zespół pseudoeksfoliacji, nazywany w skrócie PEX, może brzmieć niepokojąco, szczególnie gdy jednocześnie rozpoznano zaćmę. Nie oznacza jednak, że operacji nie można wykonać. PEX może sprawić, że zabieg wymaga dokładniejszego przygotowania i większej ostrożności ze strony chirurga.

Czym jest PEX, dlaczego ma znaczenie podczas operacji zaćmy i czego pacjent może spodziewać się przed oraz po zabiegu?

Co to jest zespół pseudoeksfoliacji?

Zespół pseudoeksfoliacji, określany także jako PEX lub PXF, to schorzenie, w którym w przedniej części oka odkłada się charakterystyczny szarobiały materiał.

Zmiany mogą być widoczne m.in. na:

• przedniej powierzchni naturalnej soczewki,

• brzegu źrenicy,

• innych strukturach przedniej części oka.

PEX nie jest rodzajem zaćmy. Jest osobnym schorzeniem, które może jednak współistnieć z zaćmą i mieć znaczenie podczas jej operacji.

Pacjent zwykle sam nie zauważa PEX. Zmiany najczęściej wykrywa okulista podczas badania w lampie szczelinowej, czasem dopiero w czasie kwalifikacji do operacji zaćmy.

Dlaczego PEX ma znaczenie przy operacji zaćmy?

Najważniejsze są dwa problemy.

Po pierwsze, źrenica może słabiej rozszerzać się po podaniu kropli. Chirurg ma wtedy mniej miejsca do wykonania poszczególnych etapów zabiegu.

Po drugie, przy PEX mogą być osłabione tzw. więzadełka Zinna – bardzo cienkie włókna utrzymujące naturalną soczewkę we właściwym położeniu. W efekcie soczewka i otaczająca ją torebka mogą być mniej stabilne, dlatego operacja przy PEX może wymagać od chirurga większej ostrożności i odpowiedniego przygotowania.

Z perspektywy pacjenta zabieg może wyglądać podobnie jak standardowa operacja zaćmy. Różnica dotyczy przede wszystkim sposobu, w jaki chirurg planuje i przeprowadza operację.

Jak lekarz rozpoznaje PEX przed zabiegiem?

PEX można najczęściej rozpoznać podczas dokładnego badania okulistycznego.

Lekarz ocenia m.in.:

• powierzchnię soczewki i brzeg źrenicy,

• obecność charakterystycznego materiału,

• sposób rozszerzania się źrenicy,

• stabilność naturalnej soczewki,

• ciśnienie wewnątrzgałkowe.

To ostatnie jest szczególnie ważne, ponieważ PEX wiąże się ze zwiększonym ryzykiem podwyższonego ciśnienia w oku i rozwoju jaskry.

Jeśli pacjent wie już o rozpoznanym PEX, jaskrze albo podwyższonym ciśnieniu, powinien powiedzieć o tym lekarzowi podczas kwalifikacji i poinformować o stosowanych kroplach oraz wcześniejszym leczeniu okulistycznym.

Jak przebiega operacja zaćmy przy PEX?

Cel operacji pozostaje taki sam: usunąć zmętniałą naturalną soczewkę i zastąpić ją sztuczną soczewką wewnątrzgałkową.

Przy PEX chirurg zwraca jednak szczególną uwagę na stabilność struktur utrzymujących soczewkę oraz wielkość źrenicy.

Jeśli źrenica nie rozszerzy się wystarczająco po kroplach, można zastosować dodatkowe rozwiązania, np. specjalne haczyki lub pierścień pomagający utrzymać odpowiednią szerokość źrenicy.

Jeżeli więzadełka soczewki są osłabione, w wybranych sytuacjach mogą być potrzebne również rozwiązania stabilizujące torebkę soczewki.

Nie oznacza to, że każdy pacjent z PEX będzie wymagał dodatkowych narzędzi. Zakres zmian może być bardzo różny, dlatego sposób wykonania zabiegu dobiera się indywidualnie.

Czy PEX zwiększa ryzyko powikłań?

Tak. PEX może zwiększać ryzyko niektórych trudności i powikłań podczas operacji zaćmy, głównie ze względu na:

• słabsze rozszerzanie źrenicy,

• osłabienie więzadełek soczewki,

• mniejszą stabilność torebki soczewki.

Większe ryzyko nie oznacza jednak, że operacji nie można przeprowadzić. Kluczowe jest wcześniejsze rozpoznanie PEX i odpowiednie przygotowanie zabiegu, dlatego tak duże znaczenie ma dokładna kwalifikacja, podczas której chirurg może ocenić czynniki zwiększające trudność operacji.

PEX a jaskra – dlaczego kontrola ciśnienia jest ważna?

PEX może współistnieć z jaskrą, ale nie każdy pacjent z PEX ma jaskrę.

Z tego powodu podczas badania lekarz może zwracać szczególną uwagę na:

• ciśnienie wewnątrzgałkowe,

• stan nerwu wzrokowego,

• wcześniejsze rozpoznanie jaskry,

• stosowane krople obniżające ciśnienie.

Jeżeli jaskra spowodowała już uszkodzenie nerwu wzrokowego, operacja zaćmy nie cofnie tych zmian. Może natomiast usunąć zmętniałą soczewkę i poprawić tę część widzenia, która była ograniczona właśnie przez zaćmę.

Czy sztuczna soczewka po operacji może się przesunąć?

U osób z PEX osłabienie struktur podtrzymujących torebkę soczewki może postępować także po operacji, dlatego w rzadkich przypadkach po latach może dojść do przemieszczenia torebki wraz ze sztuczną soczewką.

Nie oznacza to, że taki problem pojawi się u każdego pacjenta z PEX.

Warto jednak zgłosić się do okulisty, jeśli po wcześniejszej stabilnej poprawie widzenia pojawią się:

• nagłe pogorszenie ostrości obrazu,

• podwójne widzenie jednym okiem,

• nowe zniekształcenia obrazu,

• wrażenie, że obraz stał się niestabilny.

Regularne kontrole okulistyczne pozwalają oceniać nie tylko widzenie, ale również położenie soczewki i stan pozostałych struktur oka.

Jak wygląda rekonwalescencja po operacji przy PEX?

Podstawowe zalecenia są zazwyczaj podobne jak po standardowej operacji zaćmy.

Pacjent powinien:

• stosować przepisane krople zgodnie z zaleceniami,

• nie pocierać operowanego oka,

• chronić je przed zabrudzeniem,

• przez pewien czas ograniczyć większy wysiłek,

• zgłaszać się na wyznaczone kontrole.

Przy PEX kontrole mają szczególne znaczenie. Lekarz może zwracać uwagę m.in. na ciśnienie wewnątrzgałkowe, stan zapalny, rogówkę oraz położenie wszczepionej soczewki.

Nawet jeśli widzenie po zabiegu jest dobre, nie warto rezygnować z zaleconych wizyt kontrolnych.

Czy przy PEX można uzyskać dobrą poprawę widzenia?

Tak. PEX sam w sobie nie przekreśla dobrego efektu operacji zaćmy.

Jeśli główną przyczyną pogorszenia widzenia jest zmętniała soczewka, a siatkówka, rogówka i nerw wzrokowy są w dobrym stanie, poprawa po zabiegu może być wyraźna.

Na końcowy efekt wpływają jednak również inne choroby oka. Jeśli PEX współistnieje np. z zaawansowaną jaskrą, wcześniejsze uszkodzenie nerwu wzrokowego może ograniczyć możliwą poprawę, dlatego przed operacją lekarz ocenia nie tylko zaćmę, ale również pozostałe struktury oka.

Jak wygląda kwalifikacja w TesinMed?

Podczas kwalifikacji lekarz dokładnie ocenia oko i sprawdza, czy występują czynniki, które mogą mieć znaczenie przy planowaniu operacji.

Przy PEX szczególnie ważna jest ocena:

• stopnia zaawansowania zaćmy,

• rozszerzania się źrenicy,

• stabilności naturalnej soczewki,

• ciśnienia wewnątrzgałkowego,

• obecności jaskry lub innych chorób oka.

Jeżeli pacjent ma dokumentację wcześniejszego leczenia jaskry, PEX lub innych chorób okulistycznych, warto zabrać ją na wizytę.

W TesinMed nie trzeba mieć skierowania przed zgłoszeniem się na kwalifikację. Potrzebne badania pod kątem zaćmy wykonywane są na miejscu, a na ich podstawie wystawiane jest skierowanie.

Średni czas oczekiwania na operację wynosi około tygodnia. W razie potrzeby TesinMed może również pomóc w organizacji transportu.