W jakim wieku pojawia się zaćma? Pierwsze objawy i czynniki ryzyka

Zaćma najczęściej kojarzy się z seniorami, ale pierwsze zmiany w soczewce oka mogą zaczynać się już po 40. lub 50. roku życia. Przez długi czas mogą nie powodować wyraźnych problemów, a dolegliwości częściej stają się zauważalne w późniejszym wieku.

Jak rozpoznać pierwsze objawy zaćmy, kto może zachorować wcześniej i kiedy warto zgłosić się na badanie?

W jakim wieku najczęściej pojawia się zaćma?

Nie ma jednej granicy wieku, po której nagle rozwija się zaćma. Zmętnienie soczewki jest najczęściej związane ze starzeniem się oka i zwykle postępuje stopniowo.

Pierwsze zmiany mogą pojawiać się już w wieku średnim, ale początkowo często są niewielkie. Po 60. roku życia zaćma częściej zaczyna wpływać na jakość widzenia, powodując m.in. zamglony obraz, olśnienia czy gorsze widzenie po zmroku.

Zaćma może jednak wystąpić również wcześniej, szczególnie u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka.

Czy zaćma dotyczy tylko seniorów?

Nie. Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka, ale zaćma nie jest chorobą wyłącznie osób starszych.

Wcześniejszemu rozwojowi mogą sprzyjać m.in.:

• cukrzyca,

• palenie papierosów,

• długotrwałe stosowanie steroidów,

• uraz oka,

• wcześniejsza operacja okulistyczna,

• wieloletnia ekspozycja na promieniowanie UV.

Istnieje również zaćma wrodzona i dziecięca, choć występuje znacznie rzadziej niż zaćma związana z wiekiem, dlatego przy pogorszeniu widzenia nie warto zakładać, że „na zaćmę jest jeszcze za wcześnie”.

Jakie są pierwsze objawy zaćmy?

Zaćma zwykle rozwija się powoli, dlatego jej pierwsze objawy łatwo przeoczyć.

Najczęściej pojawiają się:

• widzenie jak przez mgłę,

• stopniowe pogorszenie ostrości wzroku,

• mniej intensywne kolory,

• słabszy kontrast,

• większa wrażliwość na światło,

• olśnienia i halo wokół lamp,

• trudniejsze widzenie po zmroku,

• częstsza potrzeba zmiany okularów.

Pacjent może zauważyć, że trudniej czyta drobny druk, rozpoznaje twarze z dalszej odległości albo czuje się mniej pewnie podczas prowadzenia samochodu wieczorem.

Sama potrzeba zmiany okularów nie oznacza jednak zaćmy. Jeśli mimo nowej korekcji obraz nadal pozostaje zamglony, warto wykonać badanie okulistyczne.

Kto jest bardziej narażony na wcześniejszą zaćmę?

Poza wiekiem znaczenie mają również choroby, leki i styl życia.

Cukrzyca

U osób z cukrzycą zaćma może pojawić się wcześniej i rozwijać szybciej. Ważne są regularne kontrole okulistyczne oraz prawidłowe leczenie choroby.

Steroidy

Długotrwałe stosowanie niektórych leków steroidowych może zwiększać ryzyko zmętnienia soczewki. Nie należy jednak odstawiać ich samodzielnie — warto poinformować okulistę o wszystkich przyjmowanych lekach.

Palenie i promieniowanie UV

Palenie papierosów oraz wieloletnia ekspozycja na promieniowanie UV należą do czynników związanych ze zwiększonym ryzykiem zaćmy.

Warto chronić oczy okularami przeciwsłonecznymi z filtrem UV i unikać palenia.

Uraz lub wcześniejsza operacja oka

Zaćma może rozwinąć się również po urazie albo niektórych operacjach okulistycznych. Zmętnienie nie zawsze pojawia się od razu — czasem rozwija się dopiero po dłuższym czasie.

Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że zaćma na pewno wystąpi. Jest jednak powodem, aby uważniej obserwować wzrok.

Czy można opóźnić rozwój zaćmy?

Nie da się zatrzymać naturalnego starzenia się soczewki, ale można ograniczać część czynników ryzyka.

Warto:

• nie palić,

• chronić oczy przed UV,

• zabezpieczać oczy przed urazami,

• prawidłowo leczyć cukrzycę,

• regularnie kontrolować wzrok.

Zdrowa dieta wspiera ogólny stan organizmu, ale nie istnieje dieta, suplement ani krople, które potrafią cofnąć już powstałą zaćmę.

Gdy soczewka jest zmętniała, jedynym sposobem jej usunięcia jest operacja polegająca na zastąpieniu naturalnej soczewki sztuczną.

Kiedy warto zgłosić się na badanie?

Nie trzeba czekać na określony wiek.

Do okulisty warto zgłosić się, gdy:

• wzrok stopniowo się pogarsza,

• obraz staje się zamglony,

• okulary coraz słabiej pomagają,

• światła zaczynają mocno razić,

• trudniej prowadzić samochód po zmroku,

• kolory wydają się mniej intensywne,

• jedno oko widzi wyraźnie gorzej od drugiego.

Sam wiek nie wystarcza do rozpoznania zaćmy. Podobne objawy mogą powodować także inne choroby oka.

Kiedy pogorszenie widzenia może nie być zaćmą?

Za słabszy wzrok mogą odpowiadać również m.in.:

• AMD,

• jaskra,

• choroby rogówki,

• zespół suchego oka,

• retinopatia cukrzycowa,

• inne choroby siatkówki.

Niektóre z nich mogą występować równocześnie z zaćmą, dlatego podczas badania lekarz ocenia nie tylko soczewkę, ale również pozostałe struktury oka.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na nagłe pogorszenie widzenia. Zaćma zwykle rozwija się stopniowo.

Pilnej konsultacji wymagają m.in.:

• nagła utrata lub wyraźne pogorszenie widzenia,

• silny ból oka,

• nowe liczne męty,

• błyski światła,

• cień lub „kurtyna” w polu widzenia,

• silne zaczerwienienie połączone z bólem,

• nagłe podwójne widzenie.

Takich objawów nie należy tłumaczyć zwykłym rozwojem zaćmy.

Jak wygląda diagnostyka zaćmy?

Podczas badania okulista sprawdza, czy zmętnienie soczewki rzeczywiście odpowiada za pogorszenie widzenia i czy nie występują inne choroby oka.

Badanie może obejmować m.in.:

• ocenę ostrości widzenia,

• sprawdzenie wady wzroku,

• ocenę soczewki w lampie szczelinowej,

• pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,

• ocenę siatkówki i nerwu wzrokowego.

Jeśli planowana jest operacja, wykonuje się również pomiary potrzebne do dobrania mocy sztucznej soczewki.

Kiedy zaćmę zaczyna się leczyć?

Zaćmy nie trzeba operować natychmiast po jej rozpoznaniu. Nie trzeba też czekać, aż „dojrzeje”.

O operacji warto myśleć wtedy, gdy pogorszenie widzenia zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu, np.:

• utrudnia czytanie,

• ogranicza prowadzenie samochodu,

• powoduje problemy z poruszaniem się,

• utrudnia rozpoznawanie twarzy,

• ogranicza samodzielność lub hobby.

Nie ma jednej ostrości wzroku ani jednego wieku, który automatycznie oznacza konieczność zabiegu. Ważne jest przede wszystkim to, jak zaćma wpływa na życie konkretnego pacjenta.

Czy można być za starym na operację zaćmy?

Nie ma jednej górnej granicy wieku dla operacji zaćmy. Sam wiek nie przekreśla możliwości zabiegu.

Podczas kwalifikacji lekarz bierze pod uwagę m.in.:

• stan oka,

• inne choroby okulistyczne,

• ogólny stan zdrowia,

• przyjmowane leki,

• korzyści, jakie może przynieść poprawa widzenia.

Dlatego operację wykonuje się również u osób w bardzo podeszłym wieku, jeśli stan zdrowia pozwala na zabieg.

U seniora poprawa widzenia może ułatwić m.in. czytanie, poruszanie się po domu, robienie zakupów czy rozpoznawanie twarzy bliskich.

Jak wygląda kwalifikacja w TesinMed?

W TesinMed nie trzeba mieć skierowania przed zgłoszeniem się na kwalifikację do operacji zaćmy.

Podczas kwalifikacji wykonywane są potrzebne badania pod kątem zaćmy. Lekarz ocenia stan oka i sprawdza, czy zaćma odpowiada za pogorszenie widzenia. Na podstawie wyników wystawiane jest skierowanie.

Jeśli zabieg jest wskazany, pacjent otrzymuje informacje dotyczące dalszego postępowania oraz dostępnych rozwiązań.

Średni czas oczekiwania na operację wynosi około tygodnia. Pacjent otrzymuje informacje i zalecenia po polsku, a w razie potrzeby TesinMed może pomóc również w organizacji transportu.